Tapşırunı tıñlap, sanaqqa yökläw öçen basığız

Tapşıru turında fikerläregezne citkerü öçen basığız

Rumıniyadağı törek äsärläre

Rumıniyanıñ xalıq sanı -22 million 271 meñ 839, öslek mäydanı - 237 meñ 500 kv.km. Rumıniyanıñ kürşe illäre : Moldova, Ukraina, Vengriya, Serbiya häm Bolgariya. Başqalası- Buxarest. Rumıniya Ulahya, Transilvanya häm Dobruca kebek geografik kiñleklärdän tora. Bu kiñleklär arasında töreklär küpläp yäşägän töbäk- Dobruca töbäge. Bolgariya belän Rumıniya arasında büleşelgän Dobruca töbäge tarix däwamında Qara diñgezneñ tönyağınnan Balkanğa kilgän törle qawemnärneñ uzıp barışlıy kerep çığa torğan urınnarı bula. 13 nçe ğasırdan başlap isä Dobrucanıñ töp xalqın töreklär täşkil itä. Töbäkneñ şähärläre nigezdä Qara diñgez häm Dunay yılğası buyında qorıla. Konstantsa(Köstence), Babadağ, İshakça, İbrail, Mecidiye kebek bügen dä qullanılğan şähär isemnärenä häm başqa geografik isemnärgä küz salsaq, töbäktäge törek möheren kürergä mömkin. Rumıniyanıñ Eflak töbäge 1389-1402 nçe yıllar arasında Ğosmanlı padişahlarınnan Yıldırım Beyazıt, Boğdan töbäge isä 1451 -1481 nçe yıllar arasında Fatih Soltan Mehmet tarafınnan ciñep alına. Rumıniyanıñ bu töbäkläre 1878 nçe yılğa qadär törek xakimiyätendä qala.

Rumıniyada törek xakimiyäte xökem sörgändä tuplam 291 törek äsäre tözelä. Rumıniyada töreklär tarafınnan tözelgän bu tarixi asärlärne tübändägeçä kürsätergä mömkin: 165 mäçet, 7 därwişlär yortı, 5 törbä bulu belän bergä 179 dini qorılma; 11 mädräsä häm 37 mäktäp –barlığı 48 belem belem birü oyışması; 20 säwdä maqsatlı qorılma; 10 nığıtma häm 2 manara- tuplam 12 xärbi qorılma; 18 munça, 8 çişmä, 2 xäyriyä cämğıyäte , 2 küper häm 8 säğat manarası bulu belän bergä cämğıse- 32 sotsial qorılma. Rumıniyada bügenge köngä qadär kilep citä alğan 32 törek äsäre nigezdä Konstantsa (Köstence), İshakça, Mecidiye häm Babadağda urnaşqan. Rumıniyanıñ başqalası Buxarestnıñ üzägendäge törek tuğannar qaberlegenä Berençe bötendönya suğışında Rumıniya-Galiçya frontında şähit bulğan 5 meñ 702 ğaskärdän 1691 törek şähite dä cirlängän. 1867 nçe yılda Ğosmanlı Padişahlarınnan Soltan Abdulaziz tarafınnan tözelgän Hünkar mäçete, başqaça iseme- Aziziye mäçete häm 1730 yılda tözelgan Soltan Mahmut mäçete- Konstantsa( Köstence) şähärendäge törek äsärläre. Qızğanıç, Soltan Mahmut mäçete Rumıniya patşabikäse Mariya qararı belän 1912 nçe yılda cimertterelä. Häm anıñ urınına başqa ber yaña mäçet tözelä.

Balkanda töreklär berençe bulıp kilep urnaşqan toraq punktlardan Babadağda ,monda 1263 nçe yılda kilep urnaşqan törek iräne Sarı Saltuknıñ törbäse iğtibarnı cälep itä. Sarı Saltuk törbäse yanında urnaşqan mäçet, mädräsä, karavan-saray häm munçadan bügenge köngä qadär ber genä qorılma da saqlanıp qalmağan. Babadağdağı başqa ber tarixi törek äsäre isä- Gazi Ali Paşa mäçete. Ğosmanlı padişahlarınnan Soltan Mehmet 3 nçe tarafınnan tözelgän mäçet Babadağ şähär üzägendä urnaşqan. 1877 nçe yılğı Ğosmanlı –Rusiya suğışı waqıtında mäçetneñ tüşäme häm idännäre tulısınça yana. Soñınnan qabat tözelgän mäçet 1990 nçı yıllarda Törkiyä tarafınnan tözekländerelep ,qullanılışqa tapşırıla. Gazi Ali Paşa törbäse yanında 1620 nçe yılda tözelgän Gazi Ali Paşa törbäse dä bar. Bu törbä dä Törkiyä tarafınnan tözekländerelä.

Dunay yılğası yar buyındağı Tulçe şähärendä Aziziye mäçete- berdänber törek äsäre ürnäge. Dobrucanıñ ähämiyätle üzäge bulğan İshakçağa küz taşlağanda ,tarixi törek äsäre bularaq saqlanıp qalğan berdänber ürnäk- Mahmut Yazıcı mäçeten küräbez. Mäçetneñ yanında şulay uq İshak Baba törbäse dä bar. Hırşovada isä bügenge köngä qadär kilep citkän törek äsärennän Soltan Mahmut mäçeten kürsätergä mömkin. İbrailda isä törek mäçeteneñ çirkäwgä äwerelderelüen küräbez. İbrailda Törkiyä küzätüe astında bulğan törek tuğannar qaberlege dä bar. Maçinda Mestan Ağa mäçete dä xäzerge köngä qadär kilep citkän qorılmalarnıñ berse. Dobrucanıñ başqa ber ähämiyätle toraq punktı bulğan Mecidiye-Ğosmanlı padişahı Soltan Abdulmecit tarafınnan Qırımnıñ ruslar tarafınnan yawlap alınuınnan soñ Ğosmanlı däwlätenä sıyınğan Qırım tatarları öçen tözelgän şähär. Soltan Mecit mäçete, Tatar mäktäbe, mädräsä häm İsmailiye awılı çişmäse – Mecidiyedä saqlanıp qalğan äsärlär. Töbäkneñ könyaq noqtasındağı toraq punkt bulğan Mandalyada isä Padişah Sälim 2 nçeneñ qızı tarafınnan 1573 nçe yılda tözelgän Esma Han Soltan mäçete bügenge köngä qadär saqlanıp qalğan berdänber qorılma bulıp tora.

Timeşvarda töreklär tarafınnan tözelgän nığıtma häm anıñ eçendäge mäçet tä bügenge köngä qadär saqlanıp qalmağan.Ämma Ğosmanlı däwläte çorına qarawçı qaber taşları , suğış tupları häm Kanuni Soltan Söläymannıñ törle gravyuraları quyılğan muzey bar. 1775 nçe yılda tulısınça cimertterelgän Soltan İbrahim munçasınıñ barı tik yazuı ğına qalğan. Töreklär tarafınnan tözelgän häm bügenge köngä qadär kilep citkän 30 äsärdän iñ soñğı ürnäk –Lipovadağı säwdä rätläre .

Tapşırunıñ podkast (mp3) yazmaları

Tapşıru turında fikerläregezne citkerü öçen basığız

Tapşırunıñ tawış cıyılmasına (XML) yazılu öçen basığız