Tapşırunı tıñlap, sanaqqa yökläw öçen basığız

Tapşıru turında fikerläregezne citkerü öçen basığız

Üz aralarına ber dä ir-at kertmägän Amazonnar rivayäte Anadolunıň iň möhim xikäyaläre arasında urın ala. Tarix atası bulıp sanalğan Bodrumlı Herodostan dastannarı belän tanılğan mäşhür İzmirle xalıq şağire Homerosqa qadär küp kenä çığanaqta iseme uzğan bu suğışçı xatın-qızlarnıň atqa menü sälätläre isä tellärgä dastan. Amazonnar beläň bäyle mäglümatlarnıň kübese bu suğışçı xatın-qızlarnıň Anadolunıň tönyağında, Ordu şähäre yanındağı Terme yılğası tirä-yağında Themiskyra şähärendä yäşäwlärenä işarät itä. Yöz ğasırlar buyı qızıqsınu üzäge bulğan Amazonnar bik qzıq cämğiyät. İň möhim üzençälekläre – kim digändä, ir-atlar qadär, xätta, rivayätlärgä kürä ir-atlardan tağın da yaxşı suğışuları. Bu qıyu xatınnarnıň güzällekläre belän ber rättän citez, ölger häm tärtiple buluları da alarnı başqa qawemnärdän ayırıp toruçı üzençäleklär arasında sanala. Äytep uzğanıbızça, ayıruça, atqa menü häm qazanğan suğışlarnıñ danı qısqa waqıt eçendä bar Anadoluğa, xätta, kürşe illärgä tarala.

Ataları suğış täñrese Arestan öyrängän yaxşı suğışu üzençälege belän ber rättän äniläre ahäñne häm tınıçlıqnı simvollawçı Harmoniadan ağlan tınıçlıqnı saqlawları belän üzlären xaqlı räweştä tanılğan yasıylar. Äytelep kilgännärgä kürä, Amazon xatın-qızları üz aralarına ir-at kertmi, barı tik näsellären däwam itterü öçen kürşe qawemnär belän yılda ber tapqır küreşälär, awırğa uzğannan soñ qabat üz cirlärenä qaytalar. Tuğan qız balalarına yaxşı belem birälär, alarnı atqa menärgä, uqtan atarğa häm cäyä qullanırğa öyrätälär. Tuğan malaylarnı isä yä ätiläre yanına cibärälär yäisä qol kebek qullanalar.

Amazonnar uq ırğıtudağı östenlekläre belän ber rättän “Labris” isemle ike yağı da oçlı baltanı da bik yaxşı qullana torğan bulalar. Suğışlarda üzlären yaqlaw öçen qullanğan yarım ay räweşendäge qalqannarı isä şaqtıy häykälgä tema bula.

Anadolunıñ qıyu xatın-qızlarınıñ simvolı bulğan Amazonnan küp kenä mifologik xikäyädä oçrıylar. Estetik häm dinamizmnıñ simvolı bularaq, ayıruça, qatnaşqan suğışlarnı kürsätüçe bizäklär belän tanılğan ğibadätxanä häm zirat yädqarleklären bizilär. Dönyanıñ 7 Moğcizasınnan berse bulğan Bodrum şähärendäge Patşa Mausolosnıñ qaber taşın (Mozele) bizäwçe Amazon suğışı bizäkläre küz yawın alırlıq sotalıq häm soqlanğıç märmärgä ğasırlar elek töşerelä. Tel belgeçläreneñ “Amazon” süze östendä yasağan tikşerenülär näticäsendä Anadolunıñ Qara diñgez töbägendä yäşägän bu suğışçı cämğiyät “Kükräksez” mägnäsenä kilgän Amazon isemen alalar. Äytelgännärgä kürä bu suğışçı xatınnar uq ırğıtqan waqıtta caylı ırğıtu häm cäyäne kübräk cäyü öçen ber yaq kükräklären keçkenä waqıtta uq isä torğan bulalar. Şul räweşle, cäyäne ciñel räweştä tarta häm uqnı yıraqqa ırğıta alalar. Bu üzençälekläre alarğa suğışlarda östenlek tä’min itkäne öçen ğoref-ğadätlären üzgärtmilär.

Anadoluda yasalğan iñ möhim höcümnärdän berse bulğan Truva suğışında Amazonnar da suğışalar, xätta, irlär arasında iñne iñgä quyıp Anadolunı saqlağannar. Ul qadär ostalıq belän suğışqannar ki, berkem dä ul yaltırawıq köbä kiyemnär eçendä xatın-qız buluın uylamağan. Truva suğışında armiyane qıyulandırğan Amazon patşabikäse Penthesileianıñ rivayäte isä bik faciğale.

Truvağa höcümnär başlağaç Amazonnarnıñ qıyulığınnan ürnäk ağlan başqa Anadolulı armiyalär dä suğışa başlıy. Qarşı yaqnıñ iñ tanılğan qaharmanı Akhilleus belän Amazon patşabikäse Penthesileianıñ suğış mäydanındağı quyğan köräşe, çınnan da, bik awır bula. Häm Akhilleus häm Penthesileia köbä kiyemnäre häm matur baş kiyemnäre belän tuzanlı suğış alanı urtasında ber-bersenä tana yaqınlaşa başlıy. Patşabikä ütken baltası belän Akhilleus isä qulındağı söñgese belän suğışqan. Patşabikä baltasın yaxşı qullanğan, xäräkätläre isä tiz häm citez. Qara-qarşı ozaq däwam itkän bäreleş waqıtında Akhilleus doşmanınıñ xatın-qız buluın aqılına da kitermägän.

Ozaq köräştä Akhilleusnıñ ciñeläçägen uylağan ber dustı ike suğışçı arasına kerep, patşabikäneñ iğtibarın başqa yaqqa cälep itkän. Häm Akhilleus ırğıtqan söñgesen kürmagän Penthesileia kükrägenä barıp qadalğan söñge belän cirgä awğan. Akhilleus doşmanın ciñgäne öçen tirän sulış alğan häm bu bik yaxşı köräşüçe doşmanğa qarata xörmät häm soqlanu xisläre uyanğan. Tuzan eçendä yatuçı patşabikägä yaqınlaşqan häm yözen kürü öçen yaralınıñ başın qulına ağlan. Häm doşmanınıñ baş kiyemen saldırğaç, bik şaqqatqan. Qarşısında xatın-qız yatqan. Moña östäp, bik matur da bulğan. Üz söñgese belän yaralağan bu matur xatın-qız beraz elekke awır bäreleşta üzen bik mataştırğan ğaxkäri bulğan. Akh,lleus üz küzlärenä ışana almağan . Can birüçe patşabikäneñ güzällege häm qıyulığı qarşında bik tä’sirlängän häm ber mizgeldä ğaşik bulğan. Läkin bik soñ bula häm patşabikä Akhilleusnıñ qullarında soñğı sulışın alıp, can birä. Akhilleus häm Penthesileianıñ bu bäreleşe waqıt belän ul çordağı sänğatçeläre häm şağirlare arasında bik yaratıla häm törle sänğat äsärlärenä tema bula.

Tapşırunıñ podkast (mp3) yazmaları

Tapşıru turında fikerläregezne citkerü öçen basığız

Tapşırunıñ tawış cıyılmasına (XML) yazılu öçen basığız