“Köroğlı” operası

2009nçı yılnıñ sentäbr ayında törki xalıqlarnıñ mädäniyät häm sänğät urtaq idaräse TÜRKSOY tarafınnan bik möhim ber proyekt tormışqa aşırıldı. Törki dönyanıñ şedevrı bulğan Üzeyir Hacıbeylineñ “Köroğlı” isemle operası säxnägä quyıldı. Bu proyektnıñ üzençälege – äsärne säxnädä quyuda törle törki illärdän cämğise 250 keşelek qatnaş sänğät törkemnäreneñ qatnaşuı.

Bişkek, Almatı, Ankara häm Baqıda kürsätelgän operada Azärbaycan, Qazaqstan, Qırğızstan, Törkiyä, Tatarstan häm Başqortstan sänğätçeläre qatnaştı. Baş rol’ne isä änise tatar, ätise iran azärbaycanı bulğan, üze Qazaqstanda tuıp üskän, bügenge köndä isä Qazanda eşläwçe opera sänğätçese Ahmet Agadi başqardı.

Opera sänğätçese Ahmet Agadi belän äñgämä tıñlağız

“Maqsatıbız – urtaq sänğätebezne yäşlärgä citkerü”

TÜRKSOY oyışması tarafınnan tormışqa aşırılğan “Köroğlı” opera proyektı turında täfsille mäğlümat birüen sorap, TÜRKSOY ğomum mödire, Qazaqstannıñ elekke mädäniyät ministrı Düsen Kaseinovka möräcäğät ittek.

TÜRKSOY ğomum mödire Düsen Kaseinov belän äñgämäne tıñlağız

“Bu fiker 5-6 yıl elek tudı. Tanılğan azärbaycan rejisserı Eflatun Neimetzade belän küreştek. Min qızıqsınu belderdem. “Köroğlı”n bez yäş çaqtan beläbez. “Köroğlı” dastannarı Qırğızstanda, Qazaqstanda, Törkiyädä, Azärbaycanda tanılğan, barlıq törki telle xalıqlarda bu qaharmannı belälär.

Üzeyir Hacıbeylineñ “Läylä Mäcnün” operasın da bez küptän birle beläbez. Bıltır şunıñ 100 yıllığın ütkärdek Törkiyädä. 37nçe yılda yazılğan “Köroğlu” operası Mäskäwdä häm başqa qalalarda kürsätelgän.

Şunlıqtan bu bilgele bulğan opera proyektın qabul ittek. Xäzer inde Ankarada ütte. İyün ayınnan başlap Bişkektä akademiya opera teatrı kollektivları belän başlandı. Xor isä 6 teatr sänğätçelärennän tora. Dimäk, Törkiyä, Azärbaycan, Qazaqstan, Qırğızstan, Rusiyä Federatsiyäsennän Tatarstan belän Başqortstannan.

Bu inde moñarçı barı tik törki dönyada ğına tügel, opera tarixında da bulmağan ber waqiğa.

Qıyınlıqlar küp. Xäzerge awır krizis waqıtında 250 keşelek kollektivnı Bişkektän Almatığa, Almatıdan Ankarağa, Ankaradan Baqığa yörtü ciñel tügel. Monnan tış aşaw-eçü, qalu urınnarın da xäl itärgä kiräk. Qıyınlıqlar küp, bez monı berkemnän dä yäşermibez. Läkin böten bu awırlıqlar ütär, ä inde tarixta berençe tapqır bulğan şuşı proyekt küp yıllar buyı istä qalır.

Maqsatıbız – törki dönyanıñ opera sänğätçelären cıyu. Xäzerge yäşlärneñ ber-bersen belüe kiräk, bigräk tä icat ölkäsendä. Monnan tış menä şuşı 6 teatr kollektivınnan solistlar qatnastı, iñ awır bulğanı urtaq xornıñ oyışuı ide, xäzer inde barısı da üz muzıkaların belälär. Şunlıqtan härber teatr şuşındıy spektakllärne üz repertuarına qabul itä ala.

Bez inde Azärbaycan operasın Qırğızstan teatrında quydıq. Kiläçäktä, mäsälän, tatar opera teatrında qazaq yäisä qırğız operasın quyarğa, Törkiyägä kilep, tatar operasın quyarğa bula. Äytik, Ğabdulla Tuqaynıñ 2011nçe yılda yubeleyi bula. Belüemçä, Tuqay operası da bar. “Maska” festivaleneñ prizın alğan, däwlät bülägenä dä layıq bulğan.

Ğabdulla Tuqay rolen uynağan Ahmet Agadi şuşı operada da baş rolne başqara. Menä şuşındıy operalarnı başqa säxnälärdä dä quysaq, törki telle teatr kollektivlarınıñ repertuarın da kiñäytkän bulırbız. Bügenge köndä bez gel könbatış häm urıs operaların quyabız, ä üzebezneñ tuğandaş xalıqlarıbıznıñ operaların ni öçen belmibez soñ?

Menä inde biredä dä “Köroğlı” operasında qatnaşuçılar:”Bez nigä moñarçı monı belmädek?” dip äytte. Belmädek, çönki moñarçı mondıy omtılış yuq ide.

İkençedän, yäşlärne dä qatnaştırırğa kiräk. Menä inde yäş sänğätçelärne dä törki mämläkätlärgä kürsättek, kiläçäktä başqa illärgä dä alıp barırbız. Ölkän yäştäge rejissorlarnıñ, sänğätçelärneñ yäşlärgä üz täcribälären citkerü mömkinlege dä bulaçaq.

Bu proyektnıñ maqsatı – bezneñ urtaq sänğätebezne, köylärebezne bügenge kön yäşlärenä citkerü. Törki tuğandaş xalıqlarnıñ baylığın citkerep, bezneñ tarixıbıznıñ, mädäniyätebezneñ ber buluına tağın ber qat basım yasaw.”

Tatarstanğa häm tatar xalqına teläklär

“Tatarstannıñ mädäniyät xezmätkärlären beläm. Tatarstanğa barunı kötäm. TÜRKSOYda da Tatarstan wäkile bar. Mädäniyät ministrığız Zilä xanım Wälyeva bik belemle şäxes. Marsel Taişev belän dä bergä eşlägän idek. Annan soñ İldus Tarxanov belän dä eşlägän idek, ul inde xäzer Qazaqstanda wäkil bulıp eşli.

Şunlıqtan duslarıbız belän şaqtıy eşlär başqardıq. Kiläçäktä dä Tatarstan belän elemtälärebez bulaçaq. Mintimer Şärip ulı Şäymiyevneñ qayğırtuın sizäbez, TÜRKSOY yomışların, maqsatların tormışqa aşıruda da qayğırtuın küräbez. Şuña kürä dä, forsattan faydalanıp, sezneñ ilbaşığızğa da bik zur räxmät äytäse kilä.

Telägem: kiläçäktä Tatarstan xor sänğätçeläre belän ber rättän üz solistların da şuşı proyektka cibärsä, yaxşı bulır ide, dip uylıym.”

Tapşırunıñ podkast (mp3) yazması

Düsen Kaseinov (video)

Fotosürätlärne qarağız:

Tapşıru turında fikerläregezne citkerü öçen basığız