Qor’än-i Kärim – Allahı Täğalä süze. Allah üze belän bäyle bar närsäne keşelär belsen öçen Qor’än aşa alarğacitkerä. Änğam süräseneň 38nçe ayätendä: “Qitapnı kimçelekle itmädek. (Anda barısı da yazılğan, bernärsä dä töşerep qaldırılmağan)” dip açıqlana.

Qör’än-i Kärim keşelärneň üzen uquın, uqığannarın da bik yaxşı uylawın häm aňlawın teli. “Qör’änne uqıp, fiker yörtmilärme?” – boyırıp, anı uqığannan soň uylarğa zarur qitap buluına işarät itä. Yägni Qör’än-i Kärimne barı tik ğaräp telendä uqu yäisä qayber ayät häm sürälären yatlaw citmi. Şul uq waqıtta här möselman üz telendä Allahnıň süzlären uqırğa häm aňlarğa tiyeş. Monıň öçen Qör’än şaqtıy telgä tärcemä itelde.

Qörän-i Kärim keşeneň Allahı Täğalä belän bäyle mäglümatlar belän bergä üze häm başqa can iyäläre belän bäyle sorawlarğa cawap birä. Tormışnı aňlarğa häm mägnäläşterergä tırışuçı keşelärgä yul kürsätä.

Qörän-i Kärim - keşelärneň yöräklärenä häm küňellärenä şifa birüçe qitap. Anı uquçı keşelärneň küňelläre räxätli häm çistara. Keşe ezlägän barnärsäne bu qitapta taba ala. “Bez Qör’änne keşelärgä şifa häm märxämät bularaq iňderäbez”, “Äy, keşelär! Rabbığızdan sezgä üget, küňellärgä şifa, ışanuçılarğa yul kürsätüçe häm märxämät kilde” ayätläre dä monı açıq räweştä kürsätä.

Qörän-i Kärim - Möxämmäd päyğambärebezgä birelgän ber moğciza. Aňa oxşağan qitap yaza aluların däğwa itüçelär härwaqıt yalğışuların häm waqıt yuğaltuların aňlıylar. “(Äy, Möxämmäd!) Yuğisä anı Möxämmädneň uylap çığaruınmı uylıylar? Bolay dip äyt: “Söylägänegez döres ikän, anıň süräläre kebek 10 sürä uylap çığarığız. Allahtan başqa kemgä köçegez citsä, anı da çaqırığız. Ägär bu taläbegezne cirenä citkerä almasalar, belegez, ul barı tik Allahı Täğaläneň ğilme belän iňderelde häm Annan başqa Täňre yuq.” ayätläre yärdämendä bu açıq räweştä aňlatıla.

Allahı Täğalä Qörän-i Kärimdä keşelärne üzlärenä aňlata. Allah häm başqa can iyäläre belän nindi elemtä qoru zarurlığın citkerä. Qörän-i Kärim bu mägnädä yul kürsätüçe. Döres yäşäw räweşe yulların keşelärgä kürsätüçe häm ul yuldan barğan häm yazğan waqıtta närsälär belän oçraşaçağı turında mäglümat birüçe qitap. “Bu qitap Rabbegezdän ışanğan cämğiyät öçen yul kürsätüçe häm märxämätter.” “Äy, keşelär! Rabbegezdän sezgä qatğıy dälil kilde, sezgä yaqtırtuçı nur iňderdek” ayätläre monı ap-açıq räweştä isbatlıy.

Qörän-i Kärim – kiňäş häm näsixät qitabıdır. Allahı Täğalä keşelärneň faydasına häm zararına bulaçaq eşlärne belderä, läkin monnan üget alunı alarğa qaldıra. “Bu – ğalämnär öçen ügettän başqa bernärsä dä tügel.” “Şöbhäsez, bu Qör’än – ügetter, telägännär üget alırlar” ayätläre moňa dälil bulıp tora.

Qörän-i Kärim – kimçelege bulmağan qitap. Başqa qitaplar kebek kereş, berniçä bülek häm näticädän tormıy. Anı uquçılarğa monı kürü öçen qayber wazifalar töşä. Bügenge köngä qadär telägän keşelär mägnäsen belmäsä dä ğaräp telendä uqır öçen törle ısullar tabıla. Läkin mägnäsen aňlar öçen tärcemäsen uquçı keşelärneň törle qıyınlıqlar belän oçraşuı kürelä. Monıň öçen härkemneň Qörän-i Kärimne üz telendä aňlarğa tırışqan waqıtta da törle ısullar tabuı zarur.

Täcribä belän şuşı aňlaşıla ki, Qörän-i Kärimneň tärcemäsen aňlar öçen başınnan alıp azağına qadär ber tapqır uqu citärle tügel. Monıň öçen iň elek Qörän-i Kärimne roman yäisä xikäyä qitabı kebek yäki tarixi qitap kebek uylarğa kiräk. Mäsälän, Qörän-i Kärimneň tärcemäsen temalarına kürä uqıp bula. Törle mäs’älälärdä mäglümat birüçe Qörän-i Kärim ayätläreneň barısı da ber ük sürä eçendä ber-ber artlı kilmi. Uquçı keşe monı katalog yärdämendä kürä häm uqıy ala. Bu räweşle, uqırğa telägän tema belän bäyle barlıq ayätlärne berböten eçendä kürü mömkinlegenä iyä bula. Ägär tağın da centekle mäglümat alıra teli ikän, bäyläneşle ayätlärneň iňderelü säbäplären yäisä nindi waqiğalar belän bäyle bularaq iňderelüen aňlatuçı täfsir qitapların uqıy ala.

Möxämmäd päyğambärneň tormışın aňlatuçı häm ul yäşägän çor keşeläre häm alarnıň tormış räweşläre belän bäyle mäglümat birüçe törle çığanaqlarnı da tärcemä belän bergä uqu Qör’änne aňlawnı ciňeläytä. Qörän-i Kärim üzen ap-açıq häm aňlayışlı qitap bularaq tanıta. “Üget-näsixät alığız dip anda ap-açıq ayätlär iňderdek”, “Şul räweşle, Qör’änne, şöbhäsez, ap-açıq ayätlär bularaq iňderdek” ayätläre dä monı kürsätä. Dimäk ki, härkem üz aňlayışına kürä Annan berärnärsälär aňlıy alaçaq. Monda iň möhime - keşelärneň üz aňlaw sälätlären üsterergä tırışuları häm uqığannarın aňlar öçen kiň qırlı häm tirän uylarğa öyränüläre.

Qörän-i Kärim barı tik qayber keşelär tarafınnan aňlaşıla, härkem anı aňlıy almas dip äytü döres tügel. “Äy, Möxämmäd! Bu – ayätlär östendä tirän fiker yörtsennär häm aqıllılar däres alsınnar öçen siňa inderelgän izge qitap” ayätläre yärdämendä Qörän-i Kärimneň aqıllı keşelärgä möräcäğat itüe, aqıllı härkemneň aqıllı räweştä Annan faydalana alaçağı açıq räweştä aňlatıla. Üz telendä aňlawnı cineläytä alaçaq başqa täqdim isä ägär dä mömkin bulsa, ayätlärneň yäisä sürälärneň iňderelü waqıtına kürä uqu. Çönki bu räweşle uqu Möxämmäd päyğambärebezgä 23 yıl buyı törle xikmätlär belän öleşläp iňderelgän ilahi süzlärne xronologik bularaq berböten kürüne qulaylaştıra ala. Tabiğıy tärcemälär bu xalätne küzdä totmıyça yasalğanı öçen monıň belän bäyle eşçänleklär uquçınıň üz qızıqsınuına qala.

Näticä bularaq, Qörän-i Kärim - eçendä keşelär öçen härtörle ürnäklär bulğan, keşelärgä yaxşını häm naçarnı aňlatuçı, yaxşı eşlär başqaruçılarnı zur büläkneň, naçar eşlär başqaruçılarnı isä zur ğazapnıň kötüen xäbär itüçe ilahi qitap.