Anadolu yaqlarında kiñ taralğan ikençe rivayät isä “Şahmaran” rivayäte. Şahmaran – farsı süze. Qayberäwlärgä kürä bu süz frantsuz telennän kilgän. Farsı telendä yılannar şahı bulğan Şah-ı Marannan kilä. Şahmaran - başı keşeneke, gäwdäse isä yılan bulğan ğadättän tış can iyäseder. Bu säbäple figurası ber yılan yäisä acdaha bularaq simvollana. Yılan gäwdäläre, ğomümän, naçarlıq yäki mäkerlek belän bäyle bulğanda keşe başlı Şahmaran bäräkät, mullıq häm zäkilekne simvollıy. Anadoluda uñış kiterüenä ışanılğan Şahmaran räsemnäre, ayıruça, könyaq häm könyaq könçığış Anadoludağı öylärdä bülmälärneñ diwarların bizi. Törledän-törle Şahmaran xikäyäse bar, läkin alar, ğomümän, ber-bersenä oxşap, urın häm keşeläre üzgärä. Mardin şähärendä başqa, Çukurovada ikençe törle. Tarsusta añlatıluçı Şahmaran xikäyäse isä tübändägeçä: keşelärneñ ışanuına kürä yılannar şahı Şahmaran Tarsusnıñ tönyaq könçığışqa taba 15 çaqrım yıraqlığındağı urta ğasır nığıtmasında yäşi. Bügenge köngä qadär saqlanıp kilgän bu nığıtma Tarsusnıñ Misis cirlegendä urnaşqan.

Rivayätkä kürä barlıq yılannar bu nığıtmada yäşi. Xökemdarları Şahmaran isä küzläre çaqrımnarça yıraqlıqnı kürä aluçı, östen üzençäleklärgä iyä can iyäse bula. Ber könne Tarsus Äfändeseneñ güzällär güzäle qızın munçada yuınğan waqıtta kürä häm kürer kürmäz ğaşiq bula. Äfändedän qızınıñ qulın sorıy, läkin ul Şahmarannan qurıqqanı häm anı yämsez dip uylağanı öçen qızın birergä telämi. Monnan soñ Şahmaran Äfändeneñ qızın urlarğa qarar birä. Ber könne äzerlänep, dönyalar güzäle qızı munçada yuınğan waqıtta anda bara. Läkin saqçılar eşneñ närsädä ikänen añlap, Şahmarannı munçada üterälär. Menä şuşı munçanıñ iseme dä ul waqıttan birle Şahmaran munçası bularaq isemländerelä. Xökemdarlarınıñ ülüen işetkän yılannar da şähärne basıp, barlıq xalıqnı teşläp, ağulıylar häm üçne bu räweştä alalar.

Mardin şähärendä bu rivayät ikençe törle söylänä. Tarsus cirlegendä Yılan nığıtmasında yäşäwçe Şahmerannıñ Mardindä 7 qat cir astındağı mäğarälärdä yäşäwe äytelä. Rivayät tübändägeçä başlana: Meran isemle bu yılannar bik aqıllı häm çista küñelle bulalar. Duslıqqa, söyü häm xörmätkä zur ähämiyät birep, tınıçlıqta bäxetle tormış räweşe alıp baralar. Merannar başında Şahmeran isemle patşabikäläre bula. Yäş häm matur ber xatın-qız bulğan Şahmeran ber dä qartaymıy, ülgän waqıtta da ruxı qızınıñ tänenä küçä. Rivayätkä kürä Şahmeran belän fäqir ğailä ulı Camsab oçraşa. Ber könne dusları belän bergä bal belän tulı qoyı tapqan Camsab duslarınıñ qomsızlığı arqasında qoyıdağı bal betkäç qoyığa taşlana. Berüze qaldırılğan yäş yeget kesäsendäge päkese belän kürgän tişekne tişep, zurayta häm tağın da zurraq urınğa küçä. Uyanğan waqıtta tirä-yağınıñ yılan häm acdahalar belän tulı buluın kürä. Ul waqıtta yarım keşe yarım yılan bulğan Şahreman yanına kilä häm üzenä yasalğan xıyänätne añlata. Camsabnı tıñlağan Şahmeran anı qoyıdan çığaraçağın äytä. Fäqat berqayçan da bu urın turında söylämäskä quşa. Şahmeran aña häm ğailäsenä citäçäk rizık birep, qoyıdan çığara.

Ber könne Camsab yäşägän ilneñ xökemdarı Keyhüsrev awıra başlıy. Wäzir xastalıqnıñ çarasınıñ Şahmarannıñ iten aşaw buluın äytä häm bar keşene munçağa alıp kilergä boyıra. Başta qarşılıq kürsätkän, soñınnan mäcbüri kiterelgän Camsabnıñ täne munçağa kergäç täñkälär belän qaplana. Xäyläkär wäzir Camsabnıñ beraz yıllannar arasında yäşäwen añlıy. Camsab cafalarğa tüzä almıyça, qotılu öçen qoyı urının kürsätä. Şahmaran qoyıdan çığarıla. Camsabnı kürgän Şahmaran: “Min keşelärgä ışana almayaçağımnı belä idem. Fäqat qabat aldandım,” – dip äytä. Üler aldınnan da yaxşılıq eşli häm Camsabqa: “Mine tufraqtan yasalğan tabada qaynatıp, berençe suımnı siña eçeraçäklär, anı eçä kürmä, ağulıdır. İkençe suımnı eç, tänemne dä xökemdarğa aşat,” – di. Şahmarannıñ äytkännären cirenä citkergän Camsab berençe sunı wäzirgä eçerep, ikençesen üze eçä. İten dä xökemdarğa aşata. Wäzir ülä, xökemdar da qısqa waqıtta sawığıp, Camsabnı wäzir itep quya. Rivayät Şahmerannıñ tuğrılığı häm yaxşı niyätenä cawap itep adäm balasınnan kürgän xıyänätne añlata.

Qayber çığanaqlarda isä Şahmeran belän berençe oçraşqan keşeneñ Lokman buluı añlatıla. Añlatıluçı här Şahmeran rivayätendä Şahmerannıñ üterelü waqiğası ber ük. Bu urtaq azaqnıñ, yägni Şahmerannıñ üterelüeneñ töp maqsatı isä – keşeneñ sälamätlek häm şifa tabuıdır. Xätta, qayber xikäyälärdä Lokman Hekimneñ Şahmeran belän oçraşuı bik ozın räweştä añlatıla, şifa birüçe üsemleklärneñ qaysıları buluı Lokman Hekimgä Şahmeran tarafınnan äytelä. Yılannar patşabikäse Şahmeran qayber rivayätlärdä cirastında yäşi, qayberlärendä isä Şahmerannıñ Yılan nığıtmasında yäşäwe äytelä. Bügenge könge Çukur üzänlege borınğı zamandağı üzänlek Kilikyasınıñ tarix buyınça ähämiyätle nigez bulğan Yılan nığıtması xalıq arasında mondıy rivayätlärdä häm qıyalıqlar östendäge xaläte miğmarı belän üzänlektäge xaqimiyäten haman da däwam itterä. Xalıq quyğan isem – Şahmeran nığıtması. Nığıtma qaharmanı isä mondıy moñsu xikäyägä tema bulğan häm teldän telgä küçkän rivayäte belän bügenge köngä qadär üze turında süz itterä. Barlıq rivayät qaharmannarı kebek itteräçäk tä.