Tapşırunı tıñlap, sanaqqa yökläw öçen basığız

Tapşıru turında fikerläregezne citkerü öçen basığız

İslam- tevhit dine. Yäğni Allahqa ışanuğa nigezlänä. Qor’än Kärimdä Allahnıň barlığı belän berrättän, anıň berlegenä dä bik yış basım yasala. Allahnıň barlığı ”vöcüt” häm Allahnıň berdänber buluı ”vahdaniyät”sıyfatları belän aňlatıla. “İxlas” süräse tulısınça Allahnıň barlığın häm berlegen aňlata. Başqa sürälärdä isä bu wäzğıyät tübändägeçä aňlatıla: “Ägär cirdä häm küktä Allahtan başqa ilahlar bulsa ide , hiçşiksez cirdä dä, küktä dä tärtip bozılır ide. Dimäk ki Allah alarnıň sıyfatlarınnan ,üzençäleklärennän yıraq, böyek. Bu ayättä “alarnıň “ gıybäräse belän işarät itelgän keşelär möşriklär , yäğni Allahnıň barlığın qabul itü belän bergä başqa barlıqlarnı, mäsälän, potlarnı aňa urtaq itep kürsätüçelär, anıň belän tiňläşterüçelär. İslam traditsiyäsendä qabul itelgän Allahnıň başqa sıyfatları tübändägelär:

Kedäm sıyfatı : Allahnıň äywäle, başlanğıçı bulmawı . “Ul berençe häm soňğı”.

Bäka sıyfatı : Allahnıň axırı bulmawı . “Cir yözendä bar äyber fani. Fäqat böyek häm yumart Allah mäňgelek”.

Hawadiskä möxäläfät sıyfatı : Allahnıň ber närsägä dä oxşamawı. “Anıň tiňe häm aňa oxşaş bernärsä dä yuq”.

Kıyam bi näfsihi sıyfatı : Allahnıň barlığı häm barlığın däwam itterü öçen ber äybergä dä moxtac bulmawı.Allahnıň barlığı üzennänder.

Xäyät sıyfatı : Allahnıň tere buluı.

Ğıylem sıyfatı : Allah belüçeder. Allahnıň bulğan , bulaçaq bar närsäne belüe. “Eçegezdägene yäşersägez dä , açıp salsağız da Allah anı beler. Küklärdäge häm cirdäge bar äyberne beler”.

İradä sıyfatı : Allah telägänen eşlär. Yağni Allahnıň bar närsäne telägän kebek eşläwe yäisä eşlämawe.

Kodrät sıyfatı : Allahnıň här närsägä köçe citüe.

Sämi : Allah işetüçeder. “Allah hiçşiksez bar närsäne işetä”.

Basar :Allah-kürüçeder, yäğni Allahnıň bar närsane kürä aluı. “Şunı belegez, şöbxäsez, Allah sezneň böten ğamälläregezne kürä”.

Kelam sıyfatı : Allahnıň söyläşüe. “Allah Musa belän söyläşte”.

Täkvin: Allah bar itüçeder.

Hiçşiksez, Allahnıň kürüe, işetüe häm söyläşüe keşelärdäge kebek qayber organnar yärdämendä başqarılmıy. Ul bernärsägä dä moxtac bulmıyça kürä, işetä häm söyläşä.

Qor’än Kärimdä Allahnıň yuğarıda sanalıp kitkän sıyfatları belän bergä küp kenä iseme dä telgä alına. İslam traditsiyäsendä bu isemnärne ”Esmaül Hüsna” yäğni Allahnıň iň matur isemnäre dip yörtälär. 99 isem bularaq belenüçe ,ämma şul uq waqıtta bu san belän çikle bulmawı da äytelä. Ayätlärdä :”İň matur isemnär Allahnıqı . Aňa matur isemnäre belän doğa itegez. Ul yaraltuçı, yuqtan bar itüçe , şäkelländerüçe. Matur isemnär Allahnıqı”,-diyelä. Allahnı matur isemnäre belän iskä alu bu güzäl isemnärneň mäğnäläre belän yaqınlıq urnaştıru häm alarnıň yoğıntısında üz-üzen totışın tözätü yulında tä’sirle buluı äytelä. Şuňa kürä İslam dinendä bu isemnärne tanıtuğa zur iğtibar birelä. Xätta möselmannar Allahnıň qayber isemnäreneň başına “abd” yäğni “qol” süzen östäp , qayçaq ta isä anı östämiçä balalarına isem itep quşalar. Mäsälän : Abdullah- Allahnıň qolı mäğnäsendä; Abdurrahim: Allahnıň märxämätle qolı; Abdulqadıyr: Allahnıň bar närsägä köçe citüçe qolı; Cämil –Cämilä: güzäl, maturlıq; Kärim –Kärimä: yumart mäğnäsendä.

Allahnıň matur isemnärennän qayberlärenä tuqtalıp kitik:

Raxman: Allahnıň bik märxämätle buluın aňlatuçı isem. Qor’än Kärimdä bik yış uza. Şulay uq här kön küp tapqırlar qabatlanğan bismilla cömläseneň eçendä dä bar. Ayättä “Ul märxämätle bulunı üzenä farız qıldı”dip ,Allahnıň märxämäteneň böyeklege aňlatıla.

Vehhab: Allahnıň törle niğmätlärne bik mul räweştä bağışlawın aňlatuçı isem.

Rezzak : Här törle rizıqnı yaraltıp qollarına birüçe digän mäğnädä.

Cälil: Sıyfatları häm isemnäre belän barlıq böyeklekneň Allahnıqı buluın aňlatuçı isem.

Metin: Nıq, çıdamlı bulıp , ber genä eşneň dä üzenä yök ,yäisä awırlıq birmäyäçägen aňlatuçı isem.

Muktedir: Bar närsägä köçe citüçe digän mäğnädä.

Ğaffar: Telägändä gönahlarnı kötelmägän räweştä ğafu itüçe digänne aňlata.

Xakim: Barlıq xikmätlärneň iyäse, barlıq ğamällärne xikmätle räweştä başqaruçı digän mäğnädä.

Samed: Barlıq ixtıyaclar, niyätlär , maqtawlar yünälgän tiňsez qodrät digänne aňlata.

Selam: İsänlek, tınıçlıq häm bäxetle bulunıň çığanağı mäğnäsendä.

Vedud: Söyü çığanağı bulğan, söyüçe, söyderüçe , barlıq söyülärneň iň soňğısı häm iň böyege digänne aňlata.

Xälim: Aşığıç räweştä häm açulanğan kileş eşkä kereşmäwçe mäğnäsendä. Tevvab: Qolların tawbä itärgä çaqıruçı ,täwbälärne qabul itüçe digänne aňlata.

İslam dinendä “Ayätel körsi” dip belenüçe häm Möxämmad päyğambär dä bik yış uqırğa kiňäş itkän “Baqara” süräseneň 255 nçe ayätendä Allah üzeneň sıyfatları häm isemnäre belän bäyle mäğlümat birä.

Törle naçarlıqlardan saqlanunıň iň yaxşı yullarınnan berse dä –Allahnı matur isemnäre belän iskä alu häm anıň bar närsägä köçe citüen istä totıp, barı tik aňa sıyınu häm bar närsäne annan soraw.

Tapşırunıñ podkast (mp3) yazmaları

Tapşıru turında fikerläregezne citkerü öçen basığız

Tapşırunıñ tawış cıyılmasına (XML) yazılu öçen basığız